Geluk en zelfdiscipline (5 tips)

Wat is geluk? Veel mensen associëren het met succes en roem. De Oostenrijkse psychotherapeut en hoogleraar Viktor Frankl (1905-1997), die de verschrikkingen van het concentratiekamp in de Tweede Oorlog had overleefd, ontwikkelde een andere benadering. Zijn psychotherapie is gebaseerd op de heilzame werking van betekenis geven aan je leven. Hij adviseerde zijn patiënten en studenten om juist niet te streven naar geluk of succes.

Continue reading “Geluk en zelfdiscipline (5 tips)”

Advertisements

Taichi en yoga

Wat is taichi nu eigenlijk? Hoe verschilt het van yoga, die andere oosterse discipline? Wat meteen opvalt, is dat taichi lang niet zo bekend is als yoga. Sterker, yoga is populairder dan ooit, terwijl taichi bij de meeste mensen vraagtekens oproept. Op het eerste gezicht zijn er overeenkomsten.

Beide komen uit Azië en bestaan heel globaal gezegd uit lichaamsoefeningen met een spirituele achtergrond. Er wordt in beide disciplines gesproken over energie – prana  (yoga) of qi (taichi) – die in het lichaam stroomt.

Maar de verschillen zijn groter. Yoga is afkomstig uit het oude India, een land met een rijkgeschakeerde spirituele traditie gericht op bevrijding uit wereldse zaken en uit je knellende plaats in het (nog steeds niet helemaal verdwenen) kastenstelsel. Van oudsher is yoga een grote, uiteenlopende verzameling methoden om je lichaam te trainen, je geest te kalmeren en uiteindelijk een te worden met de kosmos. (zie voor meer informatie http://www.medicaldaily.com/brief-history-yoga-ancient-hindu-scriptures-modern-westernized-practice-358162)

Taichi komt uit het oude China, een land met een grote gevechtskunsttraditie en stromingen als het taoïsme en confucianisme. Daar is van oudsher spiritualiteit gericht op integratie van natuur en cultuur. De wereld is in beweging, tussen yin en yang. Want alles heeft chi, energie. Spiritualiteit heeft te maken met gezondheid en in harmonie zijn met die beweging van de wereld. Taichi is wel een buitenbeentje onder de gevechtskunsten, vanwege de grote nadruk op ontspanning en zachtheid. Doordat het lange tijd alleen binnen families werd doorgegeven, was het ook in China tot ongeveer 1900 nauwelijks bekend. (Zie voor meer informatie https://en.wikipedia.org/wiki/T%27ai_chi_ch%27uan_philosophy)

Dat yoga populairder en bekender is dan taichi, is zo wel te verklaren. India ligt letterlijk dichterbij Europa. Spirituele verlichting door je te bevrijden uit wereldse zaken doet denken aan de eeuwenlange westerse kloostertraditie. De oude Indiase gedachte dat het lichaam onrein en alleen maar een tijdelijke behuizing is, past goed in het lang gekoesterde christelijke onderscheid tussen het zondige lichaam en de verheven geest.

China ligt geografisch verder weg en ook de cultuur staat verder van ons af. Wij kennen nauwelijks een traditie waarin bewegen als spirituele oefening wordt gezien. Dat chi (qi) de levenskracht is die lichaam en geest gezond houdt en in harmonie met de wereld brengt, klinkt ons nogal vreemd in de oren.

Zowel yoga als taichi worden in het westen vooral gebruikt voor mentale ontspanning, en soepelheid van gewrichten en spieren. Bij de hedendaagse yoga overheerst de asana-yoga, gericht op lichaamshoudingen. De diepere yoga-methoden van ascese, vegetarisme, klank- en ademmeditatie komen vaak niet of slechts zijdelings aan bod.
De spirituele kant van taichi kan zich gaan voordoen als je vertrouwd bent geraakt met de bewegingen. De taichi-beginners moeten die eerst onder de knie te krijgen. De ontspanning en zachtheid komen daarna. Naarmate je langer en vaker traint, kun je de energie voelen stromen, de yin en yang ervaren in de bewegingen. Nog een stap verder is: in harmonie bewegen met de ander en de wereld.

De kleding schikken en rechtop zitten

changsanfeng

Een foto van mezelf verrast me soms onaangenaam: ik zie opeens hoe opgetrokken mijn schouders zijn of hoe scheef ik sta in een taichi-houding. Oeps! Zo voelde het niet terwijl die foto van mij werd genomen. Het mentale beeld van mijn lichaamshouding komt niet altijd overeen met de feitelijke situatie.

Ons lichaam weerspiegelt vaak onze emotionele reactie of stemming. Op een gegeven moment is die emotie of stemming voorbij. Maar om uiteenlopende redenen kan het lichaam ‘blijven hangen’ in die reactie. Als we daar niet bij stilstaan en ons niet bewust worden van de lichamelijke reactie, dan gaan we er onbewust mee door. De opgetrokken schouders of  ingezakte rug gaan een eigen leven leiden. Die worden zo gewoon dat je dit niet meer opmerkt. Sterker, zo’n situatie van gespannen schouders of scheve rug voelt als normaal.

Ondertussen kost het onnodig veel energie en levert het zelfs spierpijn en krachtverlies op. “Als we hem ook maar enigszins verwaarlozen, zal de ruggengraat scheef gaan staan, buigen, in elkaar zakken en op die manier niet de kracht hebben om het lichaam te dragen”, aldus Cheng Man-ching.

Wanneer we tijdens de taichi-les uitgenodigd worden om de ruggengraat recht te houden en de schouders te ontspannen, voelt dat in eerste instantie vaak onnatuurlijk of zelfs scheef!

Niet alleen bij taichi, maar ook voor onze algemene gezondheid is het goed om de natuurlijke rechte houding aan te wennen.  In het oude China werd zo’n training van jezelf cheng ching wei tso genoemd. Letterlijk: ‘de kleding schikken en rechtop zitten’. De zorg en aandacht waarmee we dagelijks onze kleding uitkiezen, kunnen we ook besteden aan onze lichaamshouding. Dan gaan we weer vrijer ademen en steviger op onze benen staan. Laten we ons lichaam zo dragen dat het niet alleen voelt maar er ook uit ziet als goed passende kleding.

Haast u langzaam

In mijn haast heb ik mensen bijna omver gelopen omdat ik even snel iets wilde halen. Gewoon in de gang van de ene kantoorruimte naar de andere. En dan tel ik de bijna-verkeersongelukken niet eens mee. Haast levert meestal brokken op.

Als je vlug vlug iets wilt leren of doen, gaat dat bovendien ten koste van de kwaliteit. Ook bij taichi is het funest om in de kortst mogelijke tijd de bewegingen onder de knie te willen krijgen. De kans dat je je daardoor forceert en de bewegingen verkeerd aanleert, is erg groot.

In zijn boek Advanced T’ai-Chi Form Instructions legt Cheng Man-ch’ing uit dat haast tijdverspilling is. Taichi werkt langs de lijnen van geleidelijkheid. Hij vergelijkt het met water, dat zacht en vloeiend is. Die zachtheid is echter heel sterk en kan uiteindelijk alles breken. Door de constante inwerking van het water ontstaat langzaam maar zeker een geul of barst, die een boomstam of rots uitholt en wegslijt. Net zoals water hoef je bij taichi niet te forceren. Het effect van je dagelijkse oefening zal langzaam maar zeker “doorsijpelen”.

Taichi wordt vaak onderschat omdat het lijkt alsof de langzame sierlijke bewegingen makkelijk zijn te doen. Maar die leer je niet zo maar van de ene dag op de andere. Je zou kunnen afhaken.

Cheng Man-ch’ing vertelt dat hij zelf meerdere keren met taichi begonnen was om er na verloop van tijd weer mee te stoppen. Toen hij ernstig ziek werd, ging hij weer taichi doen. Hij herstelde daardoor sneller van zijn ziekte. Daarna nam hij zich heilig voor om verder te gaan met taichi en zich er definitief aan te wijden. Zijn vloeiende en kalme bewegingen (zie https://www.youtube.com/watch?v=IqLxMPIVAlo) geven voor mij weer hoezeer hij zich met geduld taichi had eigen gemaakt. Veel goede dingen komen langzaam.

PS ‘Haast u langzaam’ is de Nederlandse vertaling van festina lente, een Romeinse uitdrukking. Zie deze leuke blog voor uitleg en achtergrondinformatie over dit spreekwoord http://www.gelukvoorbeginners.nl/2013/12/12/haast-je-langzaam-en-win-tijd/

Discipline is als een lucifersdoosje

chineeslucifersdoosje foto“Schop onder de kont geven” en “flink onder handen nemen” zijn uitdrukkingen die met discipline worden geassocieerd. Het heeft met strenge regels te maken, met straf of soberheid, en jezelf of anderen drillen. Je zou dat de harde discipline kunnen noemen, die meestal van bovenaf wordt opgelegd.

 

De tegenhanger daarvan is een discipline die van binnenuit komt. Waardoor je als ouder de poepluiers van je baby verschoont. Waardoor je je het nodige ontzegt om een goede vriendin uit de brand te helpen. Waardoor je als vrijwilliger eer legt in je werk, hoe simpel het karweitje ook is.

Die tweede soort discipline komt voort uit zorgzaamheid en betrokkenheid. Dat diepe verlangen om iets op een goede manier te doen huist in ons allemaal. Het talent voor deze discipline is als een lucifersdoosje. Alle elementen zijn aanwezig om iets te laten ontvlammen: zwavel, hout en een afstrijk-strook. Maar dat vuur ontstaat pas door de lucifer te pakken en af te strijken.

Het vuur van taichi-discipline kan ontvlammen door op zoek te gaan naar wat jou inspireert om naar de les te komen of om thuis te oefenen. Dat kan de ene keer betekenen dat je een filmpje met taichi-bewegingen bekijkt, de andere keer dat je leest over de heilzame effecten van taichi of je herinnert hoe goed het voelde toen je de vorige keer taichi deed.

Inspiratie komt nu eenmaal niet altijd vanzelf. Dus wakker het vuur aan! Toen de mensen nog niet wisten hoe ze vuur zelf konden maken was het van levensbelang voor de stam om het vuur dag en nacht brandend te houden. Dat vergde discipline. Voor ons welzijn kunnen we als een ouder goed voor onszelf zorgen en betrokken zijn bij wat ons beweegt. Tegelijkertijd houden we, door deze betrokkenheid dagelijks te voeden, het vuur van discipline brandend.

Gezondheid is (niet) saai

Op tijd naar bed, geen of weinig alcohol en elke dag fruit eten. Het lukt me de ene week beter dan de andere. Vaak betrap ik me erop dat ik gezond leven saai vind. Of nog erger: braaf. Het voelt als een keurslijf en als iets wat je doet omdat je moeder het zegt.

Maar achteraf heb ik meestal spijt dat ik niet eerder naar bed gegaan en dat ik toch die biertjes heb gedronken. Want de volgende dag voel ik me niet fit, reageer ik sjacherijnig in de gewoonste situaties en ben ik er niet helemaal bij in het contact met anderen en in de dingen die ik doe.

Zo’n constatering dat je niet goed voor jezelf hebt gezorgd, geeft meestal een slecht gevoel. We hebben gefaald. We worden boos en gaan onszelf kwellen met verwijten. Van de weeromstuit leggen we onszelf daarna veel te strenge gedragsregels op. Waar we ons natuurlijk totaal niet aan kunnen houden. Resultaat: we worden onverschillig en negatief over onszelf. Op zo’n moment moeten de alarmbellen gaan rinkelen: stop!

De grootste vijanden van gezond leven zijn onverschilligheid en schuldgevoel. Die zorgen ervoor dat je in de neerwaartse spiraal van kwaad tot erger terecht komt. Wat dan helpt is om jezelf op te vangen.

Wees vriendelijk. Zorg goed voor jezelf. Geef jezelf de gelegenheid om te herstellen. Dat is belangrijk, want dan ontstaat er ruimte om terug te kijken. Zonder oordeel maar wel met intelligentie. Je kunt je dan pas voornemen het anders te doen. Voel hoe graag je dat wilt. In verbinding blijven met hoe we ons voelen (zie https://taichi4you.wordpress.com/2017/03/03/in-verbinding/) helpt ons om eerder met ons ongezonde gedrag te stoppen. Uiteindelijk willen we ons goed voelen: in ons lichaam en over onszelf. Dat is niet saai.

In verbinding

dscf0016

Met dit slechte weer ben ik blij dat ik hier binnen bij de kachel achter de pc zit. Wij zijn heerlijk beschermd tegen de ruige natuur: tegen extreme kou en warmte, tegen roofdieren en schadelijke insecten, tegen de donkere nacht, en tegen water en wind. We hebben een geriefelijk leven, met een dak boven ons hoofd, de koelkast en het fornuis, en oneindig veel apparaten die ons op het werk of thuis direct gemak en vermaak opleveren.

Maar dit comfort heeft een keerzijde: we krijgen te weinig lichaamsbeweging, kampen gauwer met overgewicht, en hebben soms slaapproblemen vanwege onze mentale activiteit op telefoon, tablet en tv in de avonduren. De nieuwste manier om onze gezondheid te managen is de app. Er zijn nu allerlei apps om onze mentale en fysieke gezondheid in de gaten te houden en te verbeteren. (Zie voorbeelden van deze zorgverzekeraar www.unitedconsumers.com/zorgverzekering/bespaartips/handige-gezondheidsapps.jsp)

Dat is op zekere hoogte behulpzaam. Een app-berichtje helpt ons herinneren aan ons welzijn. Maar de rechtstreekse verbinding met ons lichaam raakt gauwer op de achtergrond. Bijvoorbeeld als we pas gaan rusten als de app dat aangeeft. Het plezierige van gezond eten of bewegen valt misschien niet op. Want de app vertelt ons wel of we genoeg hebben gelopen of gegeten. Dan zijn we minder in verbinding met onszelf. Sterker, onze gezondheid wordt een project in plaats van een weldadige ervaring.

Cheng man-Ch’ing benadrukte vaak dat taichi is goed voor lichaam en geest: “(taichi) helpt de zwakken om sterk te worden, de zieken om te genezen en geeft moed aan angstige mensen”.

Wat je ook doet om gezond te blijven: heb alsjeblieft belangstelling voor je eigen ervaringen, ga af op je lichaamssignalen. Ook de beoefening van taichi is pas gezond als je zelf merkt dat het je kalmte en energie brengt. Blijf in verbinding.

Taichi is mogelijk, ook bij pijn en ongemak!

boomstam

Taichi-cursisten hebben bijna allemaal wel zo hun pijntjes, beperkingen en ongemakken. De een heeft last van zijn rug, de ander heeft gauw kramp en spierpijn. En onder de 65plus-cursisten nemen de beperkingen alleen maar verder toe: stijve gewrichten, slappe spieren en dode zenuwuiteinden. Allemaal geen probleem!

Een belangrijke reden hiervoor is dat de taichi-principes van ontspanning en zachtheid altijd binnen de fysieke beperkingen toegepast kunnen worden. Gelijkmatig en langzaam bewegen met armen of handen lukt al gauw. Het evenwichtsgevoel wordt ook gestimuleerd als je je gewicht verplaatst van de ene voet in de andere, zonder op één been te staan. En ondertussen heeft dat wel een weldadig effect: we voelen ons beter en volgens onderzoek kunnen klachten verminderen. Wetenschappers hebben geconstateerd dat geregelde beoefening van taichi tot vermindering van bijvoorbeeld atrose en pijn leidt. (Zie nogmaals deze link  https://www.gezondheidsnet.nl/yoga-en-mindfulness/tai-chi-kan-helpen-bij-chronische-aandoeningen)

Een tweede reden dat fysieke beperking geen belemmering hoeft te zijn, is dat taichi werkt op basis van chi (officiële spelling “qi”). De chi is een Chinees begrip dat moeilijk in Westerse medische of gezondheidskundige termen is te vangen. Het heeft te maken met adem en (levens)energie. Taichi-meester Cheng Man-ch’ing (zie voor meer info http://taichionline.nl/cheng-man-ching/) citeert met instemming de omschrijving “chi slaat op de psycho-fysiologische kracht die met bloed en adem verband houdt”. De chi wordt op gang gebracht door ontspannen en vloeiend te bewegen, terwijl we onze aandacht erbij houden. Want lichaam en geest zijn met elkaar verbonden. Een geest die gekalmeerd is en met aandacht de bewegingen van het lichaam volgt, kan tot diepere fysiek/mentale ontspanning komen. Dat wekt weer chi op, want het spel van aandachtige inspanning en ontspanning brengt energie voort.

Zo worden, aldus Cheng Man-ch’ing, door geregelde beoefening “de lichaamsdelen niet zozeer door plaatselijke inspanning bewogen, maar door de kracht van chi”.

Taichi en wilskracht

hortensia

Taichi is niet spectaculair om te zien en heeft ook niet meteen effect. Het is iets voor de lange termijn.  Je moet een lange adem hebben, een lange-termijnvisie. Net zoals een boer die een visie heeft op de zaadjes die hij in de lente zaait. Met veel water, mest en onkruidbestrijding hoopt en verwacht hij dat er in het najaar geoogst kan worden.

De weldadige effecten van taichi zullen bij geregelde oefening en goede instructies merkbaar worden. Taichi-meester Cheng man-Ch’ing zegt in een van zijn boeken dat goed onderricht en doorzettingsvermogen de belangrijkste factoren zijn voor succes (zie boekbespreking http://taichionline.nl/tai-chi-de-meest-verheven-oefening/).

Voor doorzettingsvermogen heb je wilskracht nodig. De menselijke wil is bepalend voor wat wij wel en niet doen. De Italiaanse psychiater en grondlegger van Psychosynthese Roberto Assagioli (1888-1974) heeft zich in zijn boek Over de wil met wilskracht bezig gehouden (zie voor gratis e-book www.psychosynthese.nl/over-de-wil-roberto-assagioli). We associëren de wil meestal met wat Assogioli de sterke wil noemt. Dat is die neiging om onszelf iets met kracht op te leggen. Hij signaleerde twee uitersten: dat we of de wil inschakelen om iets te realiseren, of de wil helemaal aan de kant zetten en laten ons leiden door alle opwellingen, innerlijke behoeftes en prikkels uit de wereld die maar voorbij komen. We vergeten vaak dat met name de “kundige” wil kan worden ingeschakeld en getraind. Assogioli wijst in verband met training van de wil op de belangrijke rol van verbeelding, aandacht en herhaling. Door aandacht te besteden en geregeld stil te staan bij waarom we bijvoorbeeld taichi (willen) doen, staat dit ons duidelijker voor ogen en kunnen we onszelf daar aan herinneren. Als dat een beeld oproept van soepeler bewegen en fitter voelen, dan wordt dit een sterkere motivatie om in beweging te komen en taichi te (gaan) doen.

Nooit te oud voor taichi

bomen_4Zijn we eenmaal de 65 gepasseerd, dan is een goede conditie niet meer zo vanzelfsprekend. De gewrichten en spieren kunnen niet meer zo sterk en soepel functioneren. We struikelen over een stoepje dat vroeger geen probleem was. Uit de stoel opstaan gaat minder makkelijk. We onthouden sommige dingen niet zo goed en zijn trager in ons denken. Kortom: ouder worden is niet voor watjes!

In China is het heel gewoon om als je ouder en strammer wordt, regelmatig oefeningen te doen, met name taichi. Omdat taichi altijd zachtheid en ontspanning als basisprincipes hanteert, zijn taichi-bewegingen heel geschikt voor ouderen. Dat wordt bevestigd door recent wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van taichi voor senioren, die allerlei chronische klachten kunnen hebben. In 2015 heeft bijvoorbeeld British Journal for Sports Medicine verslag gedaan van een groot onderzoek over de heilzame effecten van taichi. Lees een Nederlandse samenvatting hier www.gezondheidsnet.nl/yoga-en-mindfulness/tai-chi-kan-helpen-bij-chronische-aandoeningen

Onlangs was ik in Zwanenburg (vlakbij Halfweg) om te praten over taichi aan senioren. Het zorgcentrum Eigen Haard (www.amstelring.nl/eigenhaard)wil graag voor haar bewoners en omwonende senioren als “huis van de buurt” sociale en sportieve activiteiten organiseren. In het kader van valpreventie lijkt taichi een goed idee. Want taichi-oefeningen bevorderen het evenwicht en maken enkels en beenspieren sterker. Bovendien valt er veel te winnen aan energie en soepelheid door gewoon met aandacht te gaan bewegen. Buurtcentrum De Hoek (www.dehoek.org/volwassenen/sport-en-beweging/tai-chi-relax-beginners) huurt mij als taichi-docent in om op locatie (zorgcentrum Eigen Haard) lessen te gaan verzorgen. Dat alles op initiatief van Sportservice Noord-Holland (www.sportservicehaarlemmermeer.nl/region.php?regionId=2) afdeling Haarlemmermeer, een stichting die namens de provincie sport en beweging probeert te bevorderen.

Op maandag 23 januari  is iedereen welkom op Sparrenlaan 1 te Zwanenburg om vanaf 10u30 mee te doen met de gratis demonstratieles taichi voor senioren.

Update: Er is genoeg belangstelling, dus we beginnen 30 januari in Zwanenburg met taichi voor senioren!