Taichi en yoga (2)

Zoals ik al in mijn eerste blog over taichi en yoga https://taichi4you.wordpress.com/2017/05/12/taichi-en-yoga/ zei, worden ze in het Westen vooral gebruikt voor mentale ontspanning, en voor soepelheid van gewrichten en spieren. In deze blog bespreken we hoe anders taichi in vergelijking met yoga kijkt naar het lichaam. Continue reading “Taichi en yoga (2)”

Harmonie in beweging

In het woordenboek wordt harmonie omschreven als “in overeenstemming”, “in goede verstandhouding” en als derde betekenis “aangenaam klinkend”. In deze gevallen is harmonie een situatie waarin mensen door compromissen of afspraken goed samenwerken of muziek maken. Taichi is via de principes van zachtheid en ontspanning ook gericht op harmonie. Maar dat heeft niet met afspraken of compromissen te maken.

Continue reading “Harmonie in beweging”

Taichi en yoga

Wat is taichi nu eigenlijk? Hoe verschilt het van yoga, die andere oosterse discipline? Wat meteen opvalt, is dat taichi lang niet zo bekend is als yoga. Sterker, yoga is populairder dan ooit, terwijl taichi bij de meeste mensen vraagtekens oproept. Op het eerste gezicht zijn er overeenkomsten.

Beide komen uit Azië en bestaan heel globaal gezegd uit lichaamsoefeningen met een spirituele achtergrond. Er wordt in beide disciplines gesproken over energie – prana  (yoga) of qi (taichi) – die in het lichaam stroomt.

Maar de verschillen zijn groter. Yoga is afkomstig uit het oude India, een land met een rijkgeschakeerde spirituele traditie gericht op bevrijding uit wereldse zaken en uit je knellende plaats in het (nog steeds niet helemaal verdwenen) kastenstelsel. Van oudsher is yoga een grote, uiteenlopende verzameling methoden om je lichaam te trainen, je geest te kalmeren en uiteindelijk een te worden met de kosmos. (zie voor meer informatie http://www.medicaldaily.com/brief-history-yoga-ancient-hindu-scriptures-modern-westernized-practice-358162)

Taichi komt uit het oude China, een land met een grote gevechtskunsttraditie en stromingen als het taoïsme en confucianisme. Daar is van oudsher spiritualiteit gericht op integratie van natuur en cultuur. De wereld is in beweging, tussen yin en yang. Want alles heeft chi, energie. Spiritualiteit heeft te maken met gezondheid en in harmonie zijn met die beweging van de wereld. Taichi is wel een buitenbeentje onder de gevechtskunsten, vanwege de grote nadruk op ontspanning en zachtheid. Doordat het lange tijd alleen binnen families werd doorgegeven, was het ook in China tot ongeveer 1900 nauwelijks bekend. (Zie voor meer informatie https://en.wikipedia.org/wiki/T%27ai_chi_ch%27uan_philosophy)

Dat yoga populairder en bekender is dan taichi, is zo wel te verklaren. India ligt letterlijk dichterbij Europa. Spirituele verlichting door je te bevrijden uit wereldse zaken doet denken aan de eeuwenlange westerse kloostertraditie. De oude Indiase gedachte dat het lichaam onrein en alleen maar een tijdelijke behuizing is, past goed in het lang gekoesterde christelijke onderscheid tussen het zondige lichaam en de verheven geest.

China ligt geografisch verder weg en ook de cultuur staat verder van ons af. Wij kennen nauwelijks een traditie waarin bewegen als spirituele oefening wordt gezien. Dat chi (qi) de levenskracht is die lichaam en geest gezond houdt en in harmonie met de wereld brengt, klinkt ons nogal vreemd in de oren.

Zowel yoga als taichi worden in het westen vooral gebruikt voor mentale ontspanning, en soepelheid van gewrichten en spieren. Bij de hedendaagse yoga overheerst de asana-yoga, gericht op lichaamshoudingen. De diepere yoga-methoden van ascese, vegetarisme, klank- en ademmeditatie komen vaak niet of slechts zijdelings aan bod.
De spirituele kant van taichi kan zich gaan voordoen als je vertrouwd bent geraakt met de bewegingen. De taichi-beginners moeten die eerst onder de knie te krijgen. De ontspanning en zachtheid komen daarna. Naarmate je langer en vaker traint, kun je de energie voelen stromen, de yin en yang ervaren in de bewegingen. Nog een stap verder is: in harmonie bewegen met de ander en de wereld.

Lichaamstaal

Een paard zit vastgebonden aan een rijdende treinwagon. Het slingert door de vaart van links naar rechts om zich staande te houden. Iemand zegt tegen de eigenaar: “Wat een dierenmishandeling. Je paard houdt dit niet lang meer vol!”. De eigenaar: “Haha, welnee, hij kijkt of hij de trein links of rechts zal inhalen!” Onze eerste reactie is hier natuurlijk: schande! Dieren mogen niet lijden en verdienen een goed leven.

Maar als we dit verhaal nu eens in verband brengen met ons lichaam?

Zoals ik mijn vorige blog al vertelde (https://taichi4you.wordpress.com/2017/04/21/de-kleding-schikken-en-rechtop-zitten/) schikt het lichaam zich naar de manier waarop wij ermee omgaan. Als we niet in verbinding zijn dan verstaan wij onze lichaamstaal niet meer. Bij systematische overbelasting kan ons lichaam ontwend raken om tot rust te komen. Het blijft in een constante staat van alertheid en gespannenheid. Dat voelt soms zelfs als een “high”: de adrenaline giert door ons lijf en we lijken onvermoeibaar door te kunnen gaan. Dan interpreteren we de lichaamsignalen net zo verkeerd als de paardeneigenaar. We krijgen slaapproblemen (zie http://www.gfk.com/nl/insights/press-release/bijna-1-op-de-3-nederlanders-heeft-slaapproblemen) of uiteindelijk een burnout, zelfs jonge mensen (zie interview Nienke Thurling, ervaringdeskundige en blogger “jongburnout” http://jongburnout.nl/burnout/burnout-herstellen/waarom-ik-denk-dat-veel-jonge-mensen-een-burnout-krijgen-openhartig-interview-op-radio-gelderland).

Herstellen van burnout is een lange weg. We moeten wennen aan rust nemen. We moeten de lichaamstaal weer gaan verstaan. Dat is moeilijk. Juist voor jonge mensen, die opgroeien in een cultuur waar het steeds normaler wordt om met ons lichaam en onze geest actief en naar buiten gericht te blijven. Door de 24-uurseconomie moeten we soms overwerken en krijgen we ook buiten werktijd mail- en appberichten over het werk. In onze vrije tijd kunnen we 24/7 op het internet filmpjes, nieuws en andere dingen consumeren. Als we daar niet actief een gezonde, rustgevende gewoonte tegenover zetten, komen wij niet gauw tot rust. Dat zou een schande zijn, want niet alleen paarden verdienen een goed leven.

 

In verbinding

dscf0016

Met dit slechte weer ben ik blij dat ik hier binnen bij de kachel achter de pc zit. Wij zijn heerlijk beschermd tegen de ruige natuur: tegen extreme kou en warmte, tegen roofdieren en schadelijke insecten, tegen de donkere nacht, en tegen water en wind. We hebben een geriefelijk leven, met een dak boven ons hoofd, de koelkast en het fornuis, en oneindig veel apparaten die ons op het werk of thuis direct gemak en vermaak opleveren.

Maar dit comfort heeft een keerzijde: we krijgen te weinig lichaamsbeweging, kampen gauwer met overgewicht, en hebben soms slaapproblemen vanwege onze mentale activiteit op telefoon, tablet en tv in de avonduren. De nieuwste manier om onze gezondheid te managen is de app. Er zijn nu allerlei apps om onze mentale en fysieke gezondheid in de gaten te houden en te verbeteren. (Zie voorbeelden van deze zorgverzekeraar www.unitedconsumers.com/zorgverzekering/bespaartips/handige-gezondheidsapps.jsp)

Dat is op zekere hoogte behulpzaam. Een app-berichtje helpt ons herinneren aan ons welzijn. Maar de rechtstreekse verbinding met ons lichaam raakt gauwer op de achtergrond. Bijvoorbeeld als we pas gaan rusten als de app dat aangeeft. Het plezierige van gezond eten of bewegen valt misschien niet op. Want de app vertelt ons wel of we genoeg hebben gelopen of gegeten. Dan zijn we minder in verbinding met onszelf. Sterker, onze gezondheid wordt een project in plaats van een weldadige ervaring.

Cheng man-Ch’ing benadrukte vaak dat taichi is goed voor lichaam en geest: “(taichi) helpt de zwakken om sterk te worden, de zieken om te genezen en geeft moed aan angstige mensen”.

Wat je ook doet om gezond te blijven: heb alsjeblieft belangstelling voor je eigen ervaringen, ga af op je lichaamssignalen. Ook de beoefening van taichi is pas gezond als je zelf merkt dat het je kalmte en energie brengt. Blijf in verbinding.

Taichi is mogelijk, ook bij pijn en ongemak!

boomstam

Taichi-cursisten hebben bijna allemaal wel zo hun pijntjes, beperkingen en ongemakken. De een heeft last van zijn rug, de ander heeft gauw kramp en spierpijn. En onder de 65plus-cursisten nemen de beperkingen alleen maar verder toe: stijve gewrichten, slappe spieren en dode zenuwuiteinden. Allemaal geen probleem!

Een belangrijke reden hiervoor is dat de taichi-principes van ontspanning en zachtheid altijd binnen de fysieke beperkingen toegepast kunnen worden. Gelijkmatig en langzaam bewegen met armen of handen lukt al gauw. Het evenwichtsgevoel wordt ook gestimuleerd als je je gewicht verplaatst van de ene voet in de andere, zonder op één been te staan. En ondertussen heeft dat wel een weldadig effect: we voelen ons beter en volgens onderzoek kunnen klachten verminderen. Wetenschappers hebben geconstateerd dat geregelde beoefening van taichi tot vermindering van bijvoorbeeld atrose en pijn leidt. (Zie nogmaals deze link  https://www.gezondheidsnet.nl/yoga-en-mindfulness/tai-chi-kan-helpen-bij-chronische-aandoeningen)

Een tweede reden dat fysieke beperking geen belemmering hoeft te zijn, is dat taichi werkt op basis van chi (officiële spelling “qi”). De chi is een Chinees begrip dat moeilijk in Westerse medische of gezondheidskundige termen is te vangen. Het heeft te maken met adem en (levens)energie. Taichi-meester Cheng Man-ch’ing (zie voor meer info http://taichionline.nl/cheng-man-ching/) citeert met instemming de omschrijving “chi slaat op de psycho-fysiologische kracht die met bloed en adem verband houdt”. De chi wordt op gang gebracht door ontspannen en vloeiend te bewegen, terwijl we onze aandacht erbij houden. Want lichaam en geest zijn met elkaar verbonden. Een geest die gekalmeerd is en met aandacht de bewegingen van het lichaam volgt, kan tot diepere fysiek/mentale ontspanning komen. Dat wekt weer chi op, want het spel van aandachtige inspanning en ontspanning brengt energie voort.

Zo worden, aldus Cheng Man-ch’ing, door geregelde beoefening “de lichaamsdelen niet zozeer door plaatselijke inspanning bewogen, maar door de kracht van chi”.